Bệnh thán thư trên cây trồng là nỗi lo của nhiều nhà vườn bởi khả năng gây hại. Bệnh thường xuất hiện trong điều kiện thời tiết mưa nhiều, độ ẩm cao và có thể tấn công trên lá, cành, hoa hoặc quả. Nếu không được phát hiện sớm, bệnh thán thư sẽ lây lan nhanh, làm giảm sức sinh trưởng của cây, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng nông sản. Vậy bệnh thán thư là gì? Nguyên nhân do đâu và làm thế nào để phòng trị hiệu quả? Hãy cùng Hoàng Hưng Agri tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Bệnh thán thư là gì?
Bệnh thán thư là một trong những bệnh hại phổ biến trên nhiều loại cây trồng, do nấm thuộc chi Colletotrichum gây ra. Bệnh thường phát sinh và lây lan mạnh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều hoặc độ ẩm không khí cao, đặc biệt vào mùa mưa và giai đoạn giao mùa.
Nấm bệnh có thể tấn công trên nhiều bộ phận của cây như lá, thân, cành non, hoa và quả. Khi nhiễm bệnh, cây xuất hiện các đốm màu nâu hoặc đen, vết bệnh dần lan rộng, làm cháy lá, khô cành, thối quả và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh trưởng.
Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, bệnh thán thư có thể khiến cây phát triển kém, giảm năng suất, suy giảm chất lượng nông sản và gây thiệt hại lớn cho người trồng. Đây cũng là một trong những bệnh nguy hiểm thường gặp trên cây ăn trái, rau màu, cây công nghiệp và nhiều loại cây cảnh.
Điều kiện thuận lợi để bệnh thán thư phát triển
Bệnh thán thư thường bùng phát mạnh khi gặp điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều và độ ẩm không khí cao. Đây là môi trường lý tưởng để bào tử nấm phát triển, phát tán và xâm nhiễm vào cây trồng.
Một số yếu tố làm gia tăng nguy cơ phát sinh bệnh gồm:
- Nhiệt độ từ 23–25°C kết hợp với độ ẩm cao là điều kiện thuận lợi nhất cho nấm bệnh sinh trưởng và lây lan.
- Mưa kéo dài, sương đêm nhiều hoặc vườn cây thường xuyên ẩm ướt khiến bào tử nấm dễ nảy mầm và gây hại.
- Giai đoạn cây ra đọt non, lá non là thời điểm cây mẫn cảm nhất, tạo điều kiện cho nấm xâm nhập và phát triển nhanh.
- Vườn trồng rậm rạp, thiếu thông thoáng làm tăng độ ẩm trong tán cây, tạo môi trường thuận lợi cho bệnh lây lan.
- Các cành nằm khuất bên trong tán hoặc ở vị trí ít ánh sáng thường bị nhiễm bệnh nặng hơn do độ ẩm duy trì cao trong thời gian dài.
Việc chủ động cắt tỉa cành lá, tạo độ thông thoáng cho vườn và quản lý độ ẩm hợp lý sẽ giúp hạn chế đáng kể nguy cơ phát sinh bệnh thán thư.
Vòng đời của bệnh thán thư
Nấm gây bệnh thán thư có khả năng tồn tại và lây lan rất mạnh trong tự nhiên. Khi cây trồng bị nhiễm bệnh, nấm sẽ hình thành các bào tử và phát tán sang những cây khỏe mạnh thông qua gió, nước mưa, nước tưới hoặc các hoạt động canh tác.
Sau khi tiếp xúc với cây ký chủ, bào tử nấm nhanh chóng nảy mầm và xâm nhập vào các bộ phận non như lá, chồi, cành, hoa và quả. Từ các vết bệnh ban đầu, nấm tiếp tục sinh sản và tạo thêm bào tử mới, khiến bệnh lan rộng trên toàn bộ cây và sang các cây xung quanh.
Đặc biệt, mầm bệnh có thể tồn tại trong tàn dư thực vật, đất trồng hoặc hạt giống bị nhiễm bệnh. Đây là nguồn lây quan trọng khiến bệnh tái phát ở các vụ canh tác tiếp theo nếu không được xử lý triệt để.
Bệnh thán thư thường phát triển mạnh nhất vào mùa xuân, đầu mùa hè hoặc những thời điểm có độ ẩm cao, mưa nhiều. Khi thời tiết khô nóng kéo dài, sự phát triển của nấm sẽ chậm lại hoặc tạm ngừng. Tuy nhiên, mầm bệnh vẫn có thể tồn tại và tiếp tục gây hại khi điều kiện thời tiết trở nên mát ẩm thuận lợi trở lại.
Vì vậy, người trồng cần thường xuyên theo dõi vườn cây, đặc biệt vào mùa mưa, mùa xuân và mùa thu để phát hiện sớm các dấu hiệu của bệnh thán thư và có biện pháp xử lý kịp thời.
Nguyên nhân gây bệnh thán thư trên cây trồng
Bệnh thán thư chủ yếu do nấm Colletotrichum spp. gây ra. Loại nấm này có khả năng tồn tại trong tàn dư cây bệnh, đất trồng, hạt giống và nhanh chóng phát tán qua gió, nước mưa hoặc dụng cụ canh tác.
Bệnh thường bùng phát mạnh khi thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều hoặc độ ẩm không khí duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Đây là điều kiện lý tưởng để bào tử nấm sinh sôi, xâm nhập và gây hại trên nhiều loại cây trồng như xoài, ớt, cam, bưởi, thanh long, cà phê và các loại rau màu.
Nếu không được kiểm soát kịp thời, bệnh có thể lây lan nhanh trên diện rộng, làm giảm năng suất, ảnh hưởng đến chất lượng nông sản và giá trị thương phẩm sau thu hoạch.
Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư trên cây trồng
Bệnh thán thư có thể gây hại trên nhiều bộ phận của cây như lá, cành, thân non, hoa và quả. Việc nhận biết sớm các triệu chứng sẽ giúp người trồng có biện pháp xử lý kịp thời, hạn chế thiệt hại về năng suất.
Trên lá
Dấu hiệu ban đầu là các đốm nhỏ màu nâu nhạt hoặc nâu đen xuất hiện rải rác trên bề mặt lá. Theo thời gian, các vết bệnh lan rộng, liên kết với nhau tạo thành những mảng cháy lớn có viền màu nâu đậm. Khi bệnh nặng, lá chuyển vàng, khô héo và rụng sớm, làm giảm khả năng quang hợp của cây.
Trên quả
Quả nhiễm bệnh thường xuất hiện các đốm tròn màu nâu đen hoặc đen sẫm. Vết bệnh dần mở rộng, lõm xuống và hình thành các vòng đồng tâm đặc trưng. Trong điều kiện ẩm độ cao, bề mặt vết bệnh có thể xuất hiện các khối bào tử màu hồng cam. Quả bị bệnh dễ thối nhũn, biến dạng, rụng non và giảm giá trị thương phẩm.
Trên cành và thân non
Bệnh tạo ra các vết thâm nâu hoặc đen trên cành non và thân cây. Vết bệnh phát triển kéo dài làm cành bị khô, nứt hoặc chết từng đoạn. Khi mức độ nhiễm bệnh nghiêm trọng, cây sinh trưởng kém, giảm khả năng ra hoa, đậu quả và có thể xảy ra hiện tượng chết cành hàng loạt.
Các biện pháp phòng ngừa bệnh thán thư hiệu quả
Phòng bệnh thán thư từ sớm là giải pháp giúp giảm chi phí xử lý, hạn chế thiệt hại và bảo vệ năng suất cây trồng. Bà con có thể áp dụng đồng bộ các biện pháp sau để ngăn ngừa bệnh phát sinh và lây lan:
- Vệ sinh vườn trồng thường xuyên: Thu gom và tiêu hủy lá, cành, quả bị bệnh cùng các tàn dư thực vật sau thu hoạch. Việc giữ vườn sạch sẽ giúp loại bỏ nguồn nấm bệnh tồn tại trong đất và hạn chế bào tử phát tán sang cây khỏe mạnh.
- Tưới nước đúng kỹ thuật: Nên tưới nước vào gốc hoặc sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt để hạn chế làm ướt tán lá. Tránh tưới phun vào chiều tối hoặc khi thời tiết ẩm vì đây là điều kiện thuận lợi để nấm thán thư phát triển.
- Bón phân cân đối: Cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây, đặc biệt là kali, canxi và các nguyên tố trung vi lượng giúp cây sinh trưởng khỏe, cứng cáp và tăng khả năng chống chịu với nấm bệnh. Đồng thời có thể bổ sung amino acid hoặc các chế phẩm sinh học để nâng cao sức đề kháng tự nhiên.
- Tỉa cành, tạo tán thông thoáng: Thường xuyên cắt bỏ cành già, cành sâu bệnh và những cành mọc dày bên trong tán. Điều này giúp ánh sáng và không khí lưu thông tốt hơn, giảm độ ẩm trong vườn và hạn chế môi trường thuận lợi cho nấm phát triển.
- Lựa chọn giống khỏe, ít nhiễm bệnh: Ưu tiên sử dụng giống cây có khả năng chống chịu tốt với bệnh thán thư, kết hợp nguồn giống sạch bệnh để giảm nguy cơ nhiễm bệnh ngay từ đầu vụ.
- Phun phòng định kỳ vào mùa mưa: Trong điều kiện thời tiết ẩm ướt hoặc khi bệnh thường xuyên xuất hiện, bà con nên chủ động sử dụng các chế phẩm sinh học hoặc thuốc phòng bệnh phù hợp theo khuyến cáo để bảo vệ cây trồng hiệu quả.
Các loại thuốc phòng trừ bệnh thán thư hiệu quả
Khi bệnh thán thư xuất hiện, việc lựa chọn đúng loại thuốc đặc trị sẽ giúp kiểm soát nhanh nguồn bệnh, hạn chế lây lan và bảo vệ năng suất cây trồng. Dưới đây là một số sản phẩm được sử dụng phổ biến trong phòng và trị bệnh thán thư.
Thuốc trừ bệnh Norshield 86.2WG
Thành phần: Cuprous Oxide 86,2%
Công dụng: Norshield 86.2WG là thuốc gốc đồng có khả năng tiêu diệt nấm gây bệnh thán thư hiệu quả. Thuốc bám dính tốt trên bề mặt lá, hạn chế rửa trôi khi gặp mưa và tạo lớp bảo vệ giúp ngăn ngừa bệnh tái phát.
Cách sử dụng: Pha 16g cho bình 16 lít nước hoặc sử dụng theo liều lượng 0,3 – 0,4kg/ha. Phun khi bệnh mới xuất hiện và lặp lại sau 7 – 10 ngày nếu điều kiện thời tiết thuận lợi cho nấm bệnh phát triển.
Ưu điểm:
- Chi phí rẻ hơn so với các loại thuốc trừ bệnh thán thư khác
- An toàn với cây trồng, ít gây phytotoxicity
- Phù hợp cho phòng ngừa định kỳ
- Dễ mua trên thị trường
Chú ý: Norshield không có tác dụng khi nấm đã xâm nhập vào mô trong cây. Nên dùng từ sớm khi bệnh chưa xuất hiện hoặc ở giai đoạn rất sớm.
Thuốc trừ bệnh Ridomil Gold 68WG
Thành phần
- Metalaxyl-M 40g/kg
- Mancozeb 640g/kg
Công dụng: Ridomil Gold 68WG là thuốc trừ nấm phổ rộng với cơ chế tác động kép. Metalaxyl-M lưu dẫn mạnh vào bên trong cây để tiêu diệt nấm bệnh, trong khi Mancozeb tạo lớp bảo vệ bên ngoài, giúp ngăn chặn nguồn bệnh xâm nhập.
Cách sử dụng: Sử dụng với liều lượng khoảng 0,5 – 0,6kg/ha. Phun khi bệnh mới xuất hiện hoặc áp dụng định kỳ trong điều kiện thời tiết ẩm ướt để tăng hiệu quả phòng ngừa. Thời gian cách ly từ 7 – 10 ngày trước thu hoạch.
Câu hỏi thường gặp về bệnh thán thư trên cây trồng
1. Có thể phòng bệnh bằng biện pháp sinh học không?
Có. Bà con có thể sử dụng các chế phẩm sinh học chứa nấm đối kháng Trichoderma để hỗ trợ phòng ngừa bệnh thán thư. Trichoderma có khả năng cạnh tranh dinh dưỡng, ký sinh và ức chế sự phát triển của nấm gây bệnh trong đất. Đây là giải pháp an toàn, thân thiện với môi trường, giúp tăng sức khỏe bộ rễ và hạn chế nguy cơ bệnh tái phát.
2. Nên dùng loại thuốc nào ít ảnh hưởng đến hoa và trái?
Trong giai đoạn cây đang ra hoa hoặc nuôi trái, nên ưu tiên các loại thuốc sinh học hoặc thuốc có tính chọn lọc cao, ít gây ảnh hưởng đến quá trình đậu trái và chất lượng nông sản. Việc sử dụng đúng loại thuốc, đúng liều lượng theo khuyến cáo sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà vẫn đảm bảo an toàn cho cây trồng.
3. Bao lâu nên phun thuốc 1 lần để phòng bệnh hiệu quả?
Đối với mục đích phòng ngừa, nên phun thuốc định kỳ khoảng 15–20 ngày/lần, đặc biệt trong mùa mưa hoặc thời điểm độ ẩm cao. Khi bệnh mới xuất hiện, có thể tăng tần suất lên 7–10 ngày/lần và duy trì từ 2–3 lần liên tiếp để kiểm soát nguồn bệnh hiệu quả, hạn chế lây lan trên diện rộng.
4. Bệnh thán thư có lây lan nhanh không?
Có. Bào tử nấm có thể phát tán qua gió, nước mưa, nước tưới, dụng cụ canh tác và tàn dư cây bệnh, khiến bệnh lây lan nhanh trên diện rộng.
5. Bệnh thán thư thường xuất hiện vào thời điểm nào?
Bệnh phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, độ ẩm không khí cao. Thời điểm bệnh bùng phát phổ biến nhất là mùa mưa, đầu mùa hè và mùa thu.
Bệnh thán thư có khả năng lây lan nhanh và gây ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng, năng suất. Vì vậy, bà con cần thường xuyên kiểm tra vườn, áp dụng các biện pháp canh tác hợp lý và sử dụng thuốc phòng trị đúng thời điểm để kiểm soát bệnh hiệu quả. Nếu cần tư vấn giải pháp phòng trừ bệnh thán thư hoặc lựa chọn thuốc đặc trị phù hợp cho từng loại cây trồng, hãy liên hệ ngay với Hoàng Hưng Agri để được đội ngũ kỹ thuật hỗ trợ nhanh chóng và chính xác nhất.
