Cách bón phân cho lúa đúng kỹ thuật là yếu tố quan trọng quyết định khả năng đẻ nhánh, làm đòng, chắc hạt và năng suất cuối vụ. Tùy từng giai đoạn sinh trưởng, mùa vụ và loại đất, bà con cần điều chỉnh lượng đạm, lân, Kali cũng như thời điểm bón cho phù hợp. Bài viết dưới đây Hoàng Hưng Agri sẽ hướng dẫn chi tiết cách bón phân cho lúa từ bón lót, thúc đẻ nhánh, đón đòng đến nuôi hạt, giúp cây phát triển khỏe và cho năng suất cao.
Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây lúa
Lúa là cây lương thực chủ yếu ở Việt Nam vì rất phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Thời kỳ sinh trưởng dinh dưỡng của cây lúa được tính từ lúc gieo sạ cho đến khi cây bắt đầu làm đòng.
- Giai đoạn gieo sạ: Kéo dài khoảng 20 ngày, tính từ khi gieo sạ đến khi cây lúa có khoảng 4 đến 5 lá. Trong giai đoạn này, bà con nên kết hợp làm đất kỹ và bón lót trước khi gieo khoảng 1 tuần để phân bón hòa đều vào đất ruộng. Để cây phục hồi nhanh và phát triển tốt, nên ưu tiên lựa chọn các loại phân bón có chất lượng cao và phù hợp với từng chân ruộng.
- Giai đoạn đẻ nhánh: Đây là giai đoạn quan trọng của quá trình sinh trưởng, thường kéo dài khoảng 35 đến 40 ngày. Thời kỳ này cây lúa phát triển mạnh về số nhánh, quyết định trực tiếp đến số bông trên mỗi khóm lúa sau này. Việc chăm sóc tốt ở giai đoạn này sẽ giúp tăng số nhánh hữu hiệu và tạo tiền đề cho năng suất cao.
- Giai đoạn làm đòng, trổ bông, hình thành hạt: Đây là giai đoạn quyết định trực tiếp đến năng suất của cây lúa. Số hạt trên bông, tỷ lệ hạt chắc, chất lượng hạt và trọng lượng 1.000 hạt đều được hình thành trong thời kỳ này, từ đó ảnh hưởng lớn đến năng suất thu hoạch cuối vụ.
Cây lúa có nhu cầu dinh dưỡng như thế nào?
Nhu cầu dinh dưỡng của cây lúa, hay nói cách khác là những dưỡng chất cần thiết và không thể thiếu cho quá trình sinh trưởng, phát triển của cây, bao gồm: đạm (N), lân (P), kali (K), sắt, kẽm, vôi, đồng, magie, lưu huỳnh, cacbon, oxy, hydro, mangan, mô-líp-đen, bo và silic. Đây đều là những nguyên tố quan trọng mà cây lúa cần được cung cấp đầy đủ trong suốt chu kỳ sinh trưởng.
Trong số các dưỡng chất trên, đạm, lân và kali là ba nguyên tố đa lượng giữ vai trò quan trọng nhất đối với quá trình sống của cây lúa. Những chất này tham gia trực tiếp vào việc hình thành và tái tạo các hợp chất dinh dưỡng thiết yếu như tinh bột, đường, chất béo và protein, từ đó giúp cây sinh trưởng khỏe, phát triển tốt và cho năng suất cao.
Vai trò của bón phân khoa học cho cây lúa
Các yếu tố dinh dưỡng có trong phân bón đều đảm nhận những vai trò khác nhau và được cây lúa hấp thu với hàm lượng không giống nhau trong từng giai đoạn sinh trưởng, phát triển. Vì vậy, việc bón phân cho lúa hè thu hoặc áp dụng kỹ thuật bón phân cho lúa vụ đông xuân cần được tính toán và nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm xây dựng công thức phù hợp cho từng giống lúa, từng thời kỳ sinh trưởng cũng như điều kiện đất đai, khí hậu cụ thể của mỗi vùng canh tác.
Bón phân khoa học không chỉ giúp cây lúa phát triển cân đối, tăng khả năng đẻ nhánh, làm đòng và chắc hạt mà còn góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, đồng thời tiết kiệm chi phí đầu tư và cải thiện độ phì nhiêu của đất về lâu dài.
Bón phân đón đòng cho lúa vào thời điểm nào?
Bón phân đón đòng cho lúa nên thực hiện vào giai đoạn cây bắt đầu hình thành đòng. Thời điểm bón thường được xác định dựa trên số ngày sau sạ, phổ biến vào khoảng 40–45 ngày, tùy theo thời gian sinh trưởng của từng giống lúa.
Thông thường, từ lúc tượng đòng đến khi lúa chín mất khoảng 50 ngày. Vì vậy, để xác định thời điểm bón phù hợp, bà con có thể lấy tổng thời gian sinh trưởng của giống trừ đi 50 ngày. Ví dụ, với giống lúa có thời gian sinh trưởng 90 ngày thì nên bón đón đòng vào khoảng 40 ngày sau sạ.
Để xác định chính xác hơn, từ thời điểm lúa được 36–38 ngày sau sạ, bà con nên thường xuyên thăm đồng, nhổ những cây lúa phát triển trung bình để kiểm tra đỉnh sinh trưởng. Khi quan sát thấy xuất hiện “tim đèn” (bông gòn) dài khoảng 1 mm thì đây là lúc thích hợp để tiến hành bón phân đón đòng.
Ngoài ra, có thể kết hợp quan sát biểu hiện bên ngoài của ruộng lúa. Khi ruộng lúa chuyển sang màu vàng chanh khoảng 60–70%, chóp lá hơi thắt eo và cây bắt đầu nhú đòng thì đó là thời điểm lý tưởng nhất để bón phân đón đòng, giúp nuôi đòng to, tăng tỷ lệ hạt chắc và nâng cao năng suất.
Cách bón phân cho lúa theo từng giai đoạn
Các giai đoạn bón phân cho lúa thường chia thành bón lót và các đợt thúc. Kết hợp điều tiết nước ruộng để phân được hấp thu tốt nhất.
Bón phân cho lúa đợt 1
Trước khi bón lót, bà con nên bổ sung phân chuồng hoai mục ở lần bừa đất cuối để tăng độ tơi xốp, cải thiện độ phì và tạo nền dinh dưỡng tốt cho cây lúa ngay từ đầu vụ. Ngoài nguồn hữu cơ truyền thống, có thể sử dụng phân bón hữu cơ viên nén Greenma để bổ sung chất hữu cơ, cải tạo đất và tăng khả năng giữ ẩm cho ruộng lúa.
Trong giai đoạn đầu sinh trưởng, cây lúa có nhu cầu lân khá cao, vì vậy nên bón toàn bộ lượng lân khi làm đất hoặc chia một phần để bón thúc sớm. Phân nên được rải đều trên mặt ruộng trước khi gieo cấy, kết hợp bổ sung thêm đạm và Kali để cây bén rễ nhanh, hồi xanh tốt.
Đối với giống lúa ngắn ngày, giống đẻ nhánh mạnh, ruộng bị ngộ độc sắt hoặc gặp điều kiện mưa nhiều, ngập úng, thời tiết lạnh, cần tăng lượng Kali bón lót để giúp cây cứng cáp và tăng sức chống chịu.
Nếu sử dụng mạ già hoặc giống lúa ngắn ngày, nên bón lót khoảng 1/3 đến 2/3 lượng đạm để cây phục hồi nhanh và phát triển đồng đều sau cấy.
Bón phân cho lúa đợt 2 lúc cây lúa đẻ nhánh
Đây là giai đoạn bón thúc khi lúa đạt 2,5–3 lá, thường vào khoảng 15–20 ngày sau cấy, nhằm giúp cây hồi xanh nhanh, đẻ nhánh sớm và tăng số chồi hữu hiệu.
Ở giai đoạn này nên kết hợp phân đạm và phân lân để thúc cây phát triển mạnh. Đối với đất phèn hoặc đất chua, cần tăng cường bón lân để giảm độ chua, hạn chế độc tố trong đất và bổ sung dinh dưỡng cho bộ rễ. Khi sử dụng lân, nên ưu tiên dạng hạt để tránh bám lá gây cháy.
Đây cũng là thời điểm cây lúa có nhu cầu đạm tăng cao, giúp đẻ nhánh nhanh và đồng đều. Những ruộng sử dụng giống dài ngày, giống ngắn ngày đẻ nhánh mạnh hoặc gieo cấy trong điều kiện nhiệt độ cao có thể tăng lượng đạm bón thúc cho phù hợp.
Bón phân giai đoạn cây lúa trổ đòng
Giai đoạn này thường tiến hành vào khoảng 40–45 ngày sau gieo cấy, là thời điểm rất quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến số hạt, độ chắc hạt và năng suất cuối vụ.
Đối với những giống lúa đẻ nhánh ít nhưng bông lớn, năng suất phụ thuộc chủ yếu vào số hạt trên bông, bà con cần chú trọng bón đón đòng và nuôi hạt để giúp bông to, hạt chắc và tăng sản lượng thu hoạch. Trường hợp ruộng đã được bón đầy đủ ở giai đoạn bón lót và thúc đẻ nhánh, có thể giảm hoặc không cần bón thêm phân đòng.
Nên ưu tiên sử dụng Kali ở giai đoạn này, đặc biệt với giống dài ngày, giống đẻ nhánh ít, gieo cấy thưa hoặc trên đất phèn, đất kiềm, vùng mưa nhiều, nhằm giúp nuôi đòng tốt, cứng cây và hạn chế đổ ngã.
Bón phân giai đoạn nuôi hạt
Đây là giai đoạn cuối quyết định độ chắc hạt, chất lượng lúa và năng suất thu hoạch. Ở thời kỳ nuôi hạt, ngoài Kali và các dưỡng chất trung lượng, việc bổ sung Bo là rất cần thiết để tăng tỷ lệ hạt chắc và hạn chế lép lửng. Bà con có thể sử dụng phân bón lá Hợp Trí Boroca giúp tăng khả năng thụ phấn, nâng cao tỷ lệ đậu hạt và cải thiện chất lượng nông sản.
Trong giai đoạn này, cây có nhu cầu Kali (K₂O) tăng cao, nên bổ sung khoảng 15–20 kg/ha bằng Kali sunfat hoặc Kali clorua để hỗ trợ quá trình vào chắc và làm sáng hạt.
Ngoài Kali, nên bổ sung thêm Canxi và Magie giúp hạt cứng, chắc khỏe và nâng cao chất lượng nông sản. Bón đúng thời điểm, đúng liều lượng ở giai đoạn nuôi hạt sẽ giúp tối ưu năng suất cuối vụ.
Cách bón phân cho lúa theo mùa vụ
Mỗi vụ có đặc thù riêng về thời tiết và loại đất, vì vậy cần điều chỉnh cách bón phân cho lúa cho phù hợp.
Bón phân cho lúa vụ Đông Xuân
Bón phân cho lúa vụ Đông Xuân cần tuân thủ nguyên tắc đúng loại, đúng liều lượng và đúng thời điểm, trong đó chú trọng bón lót sâu, thúc đẻ nhánh mạnh và bón đón đòng cân đối. Việc sử dụng các dòng NPK hàm lượng cao như NPK 19-7-25, NPK 16-16-8, NPK 20-20-15 kết hợp bổ sung Kali sẽ giúp cây lúa đẻ nhánh khỏe, nuôi đòng to, hạt sáng đẹp và tăng khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi.
Quy trình bón phân cho lúa Đông Xuân:
- Bón lót (trước lần cày bừa cuối): Tập trung bón lân với lượng khoảng 100–150 kg/ha lân supe hoặc lân nung chảy, kết hợp thêm phân chuồng hoai mục nếu có để kích thích bộ rễ phát triển mạnh, giúp cây bén rễ nhanh ngay sau sạ hoặc cấy.
- Thúc đẻ nhánh (7–10 ngày sau sạ/cấy): Bón khoảng 5–10 kg đạm (Ure hoặc SA) + 3–5 kg lân + 5–8 kg Kali cho mỗi 1.000 m² nhằm thúc đẩy cây ra chồi mạnh, tăng số nhánh hữu hiệu.
- Thúc đẻ nhánh rộ (18–22 ngày sau sạ): Tiếp tục bón phần NPK còn lại hoặc bổ sung thêm 4–5 kg đạm + 2–3 kg Kali/sào đối với những ruộng lúa sinh trưởng yếu, giúp cây phát triển đồng đều và tăng số dảnh hữu hiệu.
- Bón đón đòng (40–50 ngày sau sạ): Khi lúa đạt số chồi tối đa, nên tập trung 70% lượng Kali và 30% lượng Đạm, hoặc sử dụng NPK 19-7-25, để nuôi đòng lớn, kéo dài bông, tăng tỷ lệ hạt chắc và hạn chế đổ ngã.
Lưu ý quan trọng: Nên bón vào lúc trời mát, sau mưa nhẹ hoặc khi ruộng có đủ ẩm và nước. Duy trì mực nước nông khoảng 3–5 cm để cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả nhất. Ở vụ Đông Xuân cần hạn chế bón thừa đạm vì dễ làm lúa mềm yếu, tăng nguy cơ nhiễm các bệnh như đạo ôn, đốm vằn và sâu bệnh hại khác.
Bón phân cho lúa vụ hè thu
Bón phân cho lúa vụ Hè Thu cần tuân thủ nguyên tắc “nặng đầu, nhẹ cuối”, ưu tiên cung cấp dinh dưỡng mạnh ở giai đoạn đầu để cây đẻ nhánh sớm và phát triển khỏe. Đồng thời cần bón NPK cân đối, tăng cường lân và phân hữu cơ nhằm cải tạo đất, đặc biệt ở những vùng đất phèn. So với vụ Đông Xuân, lượng đạm sử dụng cho vụ Hè Thu thường thấp hơn, khoảng 75–85 kg N/ha, tập trung vào các giai đoạn: bón lót, 8–12 ngày sau sạ, 18–22 ngày sau sạ và 40–45 ngày sau sạ để đạt năng suất tối ưu.
Quy trình bón phân chi tiết (cho 1 ha)
- Bón lót (trước khi gieo sạ): Bón toàn bộ lượng phân hữu cơ, phân vi sinh và lân, khoảng 400–500 kg lân nung chảy/ha, nhằm cải tạo đất, giảm phèn và giúp bộ rễ phát triển khỏe ngay từ đầu.
- Đợt 1 (7–12 ngày sau sạ): Bón khoảng 30% lượng đạm (Urea) + 50% lượng Kali, hoặc sử dụng các dòng NPK chuyên dùng như NPK 22-15-8+TE, giúp cây con ra rễ mạnh và đẻ nhánh sớm.
- Đợt 2 (18–25 ngày sau sạ – đẻ nhánh rộ): Bón tiếp khoảng 40% lượng đạm + 50% lượng Kali còn lại, nhằm thúc cây lúa đẻ nhánh tối đa và tăng số dảnh hữu hiệu.
- Đợt 3 (40–45 ngày sau sạ – đón đòng): Ưu tiên sử dụng NPK có hàm lượng Kali cao như NPK 19-7-25+TE để nuôi đòng to, tăng độ cứng cây và nâng cao sức chống chịu trong điều kiện thời tiết bất lợi.
Một số lưu ý khi bón phân cho lúa
Khi bón phân cho lúa, bà con cần điều chỉnh lượng phân theo mùa vụ, loại đất và tình trạng sinh trưởng của cây để đạt hiệu quả cao nhất.
- Theo mùa vụ: Vụ Hè Thu nên giảm đạm, tăng lân để hạn chế phèn; vụ Đông Xuân có thể tăng đạm do thời tiết thuận lợi hơn.
- Theo loại đất: Đất cát, đất xám, đất bạc màu cần tăng Kali và chia làm nhiều lần bón để giảm thất thoát. Đất phèn, đất trũng nên bổ sung nhiều lân để hạn chế độc sắt và nhôm.
- Bón đón đòng: Áp dụng nguyên tắc nhìn trời – nhìn đất – nhìn cây. Chỉ bón khi ruộng đủ nước, không có dấu hiệu xì phèn và trên 2/3 số cây chuyển màu vàng chanh.
- Theo sức cây: Ruộng lúa quá tốt không nên bón thêm đạm, ruộng yếu có thể tăng nhẹ lượng phân để cây phát triển đồng đều.
- Kết hợp cải tạo đất: Nên phối hợp với làm đất kỹ, bổ sung hữu cơ, phân vi sinh và trung vi lượng để tăng độ phì, giúp cây hấp thu dinh dưỡng tốt hơn.
Các công thức bón phân chỉ mang tính tham khảo, cần linh hoạt điều chỉnh theo giống lúa, điều kiện đất đai và thời tiết từng vùng để tránh thiếu hoặc dư dinh dưỡng.
Áp dụng đúng cách bón phân cho lúa theo từng giai đoạn sinh trưởng sẽ giúp cây đẻ nhánh khỏe, làm đòng tốt, hạt chắc và nâng cao năng suất. Bên cạnh việc lựa chọn loại phân phù hợp, bà con cần bón đúng thời điểm, đúng liều lượng và linh hoạt theo điều kiện đất đai, thời tiết để đạt hiệu quả tối ưu. Nếu cần tư vấn giải pháp dinh dưỡng cho từng vụ lúa, hãy liên hệ Hoàng Hưng Agri để được hỗ trợ lựa chọn sản phẩm và kỹ thuật bón phân phù hợp nhất.
